Kɛ cäŋ kɛl, cu Ronit (/ciɛ ciötdɛ min thuɔ̱k) tuɔɔk ɛn ɣöö bɛ tekɛ juey rɛy jiɛcdɛ, cuɛ ŋot kɛ mi̱ bɛc yiëëdɛ kɛnɛ pɛ̈thdɛ, kä cuɛ wä kä di̱ktöör kɛ ɣöö ba riɛmdɛ wä thɛm. Duŋdɛ ɣöö /ke̱nɛ met car ɛn ɣöö kɛ kɔr thaakni̱ da̱ŋ 24 baa jɛ naŋ due̱lwa̱l kɛ ɣöö baa jɛ wä moc kɛ dialysis kɛ ɣöö ci̱ riɛmdɛ jiäk ɛlɔ̱ŋ.
Jɛn, kɛ thuɔ̱k, /ke̱nɛ car ɛn ɣöö nɛmɛ kɛɛliw bëë kɛ ɣöö cɛ mi̱emkɛ riali̱kä kɛ cäŋ ëë nhiam.
Cätkɛ min ci̱ tuɔɔk kä Ronit, män ti̱ 26 kä I̱thɛruɛl (kɛ pek kɛl kɛ pay kɛl) la kɛ laa naŋkɛ duelwa̱l kɛ juey mi̱ di̱i̱t mi̱ ci̱ riɛmdiɛn jiäk kɛ kɔr kä mëë caa kɛ moc kɛ la̱t mi̱ bi̱ mi̱emkiɛn jakä cuŋ.
Tha̱a̱ŋ mään ti̱ti̱ cukɛ jɔɔc ɛ la nɛy ti dëë rɔ̱ luäŋ kɛ gër kärɔ̱. Duŋdɛ ɣöö, nɛy kɔ̱kiɛn görkɛ ɣöö ba kɛ moc kɛ dialysis.
Tha̱a̱ŋ nath dee kɛn ɛ lar ɛn ɣöö rɛy mään ti bathdɔɔri ti ŋuan kä I-thɛ-rɛl tin la rialikɛ mi̱emkiɛn kɛ ruɔ̱n, “kɛ” män ti 26 kärɔ̱ kɛn tin tekɛ juey mi ci rɔ moc kɛ juey. Kidney failure (nyuɔ̱thdɛ). (Gua̱a̱th in tuɔɔkɛ thi̱n: Wiki̱media Kɔmmɔnni̱)
Rɛy lucädɛ, cua̱ jɛ nyoth ɛn ɣöö kidney failure min go̱o̱r dialysis ɛ mi̱ bɛc ɛlɔ̱ŋ kä bɛ tëk ran ya̱r.
Nɛy tin jua̱th bi kɛn ji̱ la̱r lär ɛn ɣöö /cikɛ raan go̱r ɛn ɣöö ba raan moc juey. Nɛmɛ ɛ kök mi /thiɛlɛ ram mi bi thöp kɛ kui̱ lätni kɔthmɛtik mi thia̱k.
Kɛ rɛy runi̱ ti̱ 2000-ni̱, cua lat i̱ nyuuthni̱ tin nööŋkɛ ɛ mi̱ la riali̱ mi̱emni̱ kä cuŋ ɛ la formaldehyde cuɛ tuɔɔk kɛ nhiam. Nɛmɛ bëë ɛlɔ̱ŋ kɛ ɣöö la ram min lät mi̱em ɛ yiëë kɛ tɔ̱ɔ̱c gua̱a̱th in lätɛ mi̱em.
Kä nyuuthni̱ ti̱ti̱ cu määni̱ pɛ̈th wäŋni̱, riɛk yiëëkä, pɛ̈th nhiam, pɛ̈th yiëëkä, kɛnɛ pɛ̈th puɔ̱lmönari edema.
Duŋni̱ ɣöö min pay ben min la jakɛ mi̱em kä cuŋ /thiɛlɛ kɛ formaldehyde, kɛn tekɛ mi̱ dɔ̱ŋ mi̱ matkɛ: glayoxylic acid.
Acid ɛmɛ la jiëkɛ jɛ rɛy jic, min tekɛ riɛm ti ŋuan. Mi̱ cɛ cop rɛy riɛm, glayɔkthi̱lik athi̱d bɛ rɔ da̱a̱k ɛ la ɣɔkthalik athi̱d kɛnɛ kalthi̱öm ɣɔkthalɛt, min bi̱ nyɔk kɛ wä rɛy riɛm kä kɛ jɔakdɛ bɛ cu jiɛɛn rɛy pua̱a̱ny kɛ rɛy jicni̱ ɛ la tha̱a̱ŋ ri̱ɛm.
Nɛmɛ puɔ̱nydɛ /ciɛ mi̱ /ci̱ rɔ lot, nɛy diaal wä kɛ rɛy duɔ̱p ɛmɛ ɛ wä kä tha̱a̱ŋ gua̱thni̱ kä jɛn ni̱ ciaaŋ /cɛ tekɛ riɛk. Duŋni̱ ɣöö mi̱ ca jɛ la̱th rɛy gua̱th mi̱ di̱i̱t ɛlɔ̱ŋ kä glayɔkthi̱lik athi̱d, ɣɔkthalik athi̱döthith bɛ cu tuɔɔk, bɛ cu nööŋni̱ ɣöö bi̱ kidni̱ cu lät ɛ /thiɛl la̱t.
Rɛy kidni̱ baöpthi̱ni̱ kä män tëë ci̱ kidni̱kiɛn wä kɛ mi̱ /ci̱ lät kɛ kɔr kä mëë ci̱kɛ mi̱emkiɛn riali̱kä, cua kalthi̱öm ɣɔkdhalat jiek rɛy thëlli̱ kidni̱.
Kɛ ruɔ̱n 2021, cu nyam mi tekɛ run diɔ̱k ɣɔ̱n i̱ bɛ maath kɛ wal ti jak miem kä cuŋ. Cuɛ jɛ thɛm kärɔa kä /ke̱nɛ jɛ cam, kɛ ɣöö cɛ thɛm ɛlɔ̱ŋ, duŋdɛ ɣöö kɛ kɔrɛ, cu nyam ɛmɔ tha̱a̱ŋdɛ mi̱ tɔt ɛlɔ̱ŋ naŋ rɛy thuɔkdɛ. Kä min ci̱ ben raar cuɛ tekɛ kidney mi̱ ci̱ wä piny mi̱ di̱i̱t mi̱ go̱o̱r dialysis, /ciɛɛ lia̱a̱.
Kɛ kɔr kä mëë ci̱ tuɔɔk, ɛn Ministry of Health cuɛɛ ŋuɔ̱t pën ka̱m raar kɛ kui̱i̱ kuakni̱ diaal tin laa la̱tkɛ mi̱em tin tä kɛɛ glayoxylic acid kä tä pHdiɛn piny kä 4.
Duŋni̱ ɣöö riɛk in dɔ̱ŋ ɛ ɣöö ruac in ca gɔ̱r piny kä warɛgakni̱ tin la la̱thkɛ mi̱em nath /cɛ rɔ lot ni ciaŋ kä /cɛ thuɔ̱k kɛɛliw. Rɛy 2010, ɛ mi̱ ca la̱t rɛy Öhiö cua lɛbeli̱ cie mi̱ thiɛlɛ pɔrmaldiɣaid-ɣi̱ri̱, duŋni̱ ɣöö jɛn cuɛ thuɔ̱kdɛ tekɛ 8.5 perthän pɔrmaldiɣaid. Rɛy 2022, ɛn mi̱ ca la̱t ɛ I̱thɛruɛl cuɛ ŋak i̱ jɛn tëkɛ pɔrmaldiɣaid-mi̱ thiɛl kɛnɛ ɣöö tëkɛ 2% glai̱ödhai̱lik athi̱d kärɔa, duŋni̱ ɣöö jɛn cuɛ tekɛ 3,082 ppm pɔrmaldiɣaid kɛnɛ 26.8% glai̱ödhai̱lik athi̱d.
Ɛn min gɔaa ɛlɔ̱ŋ, ɛ /thiɛlɛ ɣɔkthalik athi̱döthi̱th rɛw ti̱ ci̱ tuɔɔk rɛy I̱jëp, kɛn ɣɔkdhalik athi̱döthi̱th wi̱i̱muɔ̱ɔ̱n kɛɛliw tuɔɔkɛ kä I̱thɛruɛl.
Kä li̱ber mɛtaböli̱dhi̱öm tekɛ dääk rɛy mään ji̱ I̱thɛruɛl kɛ min tuɔɔk wi̱i̱muɔ̱ɔ̱n kɛɛliw? Kä ji̱i̱ni̱ mään ji̱ Ith-raɛl tin la glyoxylic acid ɛ däk piny kɛ “lazy” ti̱ tɔt? Tëë kɛ maar kam kalthi̱öm ɣɔkthalɛt in caa tɔ̱w kɛnɛ ta̱a̱ in ci̱ tuɔɔk kä jenetik di̱dhi̱thi̱ ɣaypɛrɔkthaluria? Kä jua̱th ti̱ti̱ dëë kɛ moc kɛ juey mi̱ cäät kɛ min la̱tkɛ ɛ ji̱ jua̱thni̱ tin tekɛ hyperoxaluria type 3?
Thieecni ti̱ti̱ ŋotkɛ kɛ mi ŋi̱eeckɛ kɛ, kä /canɛ luɔcdiɛn bi ŋa̱c kɛ run ti ŋuan. Amäni̱ gua̱a̱th ɛmɔ, /canɛ ciek mi te rɛy I-thɛ-rɛl bi nhɔk ɛn ɣöö bɛ puɔ̱nydɛ moc riɛk.
Kä bä, mi go̱ri ɣöö bi miemku jakä gɔw, tekɛ kuak ti kɔ̱ŋ ti gɔw ti te rɛy ko̱kä ti thiɛl glyoxylic acid kä te kɛ warɛgak mi ca gɔär ɛ Ministry of Health. Nɛmɛ bɛ ji̱ luäk kɛ ɣöö bi mi̱emku kulɛ tekɛ cuŋ kɛnɛ puɔ̱nydu mi̱ gɔaa. Kɛ ɣöö kɔn diaal ŋa̱cnɛ jɛ ɛn ɣöö gɔɔy in thuɔ̱k bëë rɛy ran.